Ο Εξώστης ρωτά, οι συγγραφείς απαντούν | Μιχάλης Κατσιγιάννης

Ο Εξώστης ρωτά, οι συγγραφείς απαντούν | Μιχάλης Κατσιγιάννης

1. Γιατί γράφετε;

Γράφω για να αλλοιωθώ και να αλλοιώσω, για να αναδείξω ότι μια ρευστή συνθήκη, όπως την περιέγραψαν εύστοχα οι Gilles Deleuze-Félix Guattari με την έννοια του «γίγνεσθαι», είναι απολύτως εφικτή.

2. Τι κάνετε όταν δεν γράφετε;

Δεν ξέρω αν συμβαίνει ποτέ αυτό.

3. Είστε πρωτίστως αναγνώστης/τρια ή συγγραφέας;

Αναγνώστης, προφανώς.

4. Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;

Για πολλοστή φορά, την ποιητική συλλογή Άκρα, του Γιάννη Λειβαδά και τον βομβιστή του Παρθενώνα, του Χρήστου Χρυσόπουλου.

5. Με ποιες προσωπικότητες της Λογοτεχνίας θα βγαίνατε για ποτό;

Με πάρα πολλές αλλά νομίζω ότι εν τέλει δεν θα επέλεγα καμία.

6. Ισχύει ακόμα ο «θάνατος του συγγραφέα» στην εποχή των social media;

Ο «θάνατος του συγγραφέα» του μεγάλου Roland Barthes πάντα ίσχυε, ακόμη και πριν διατυπωθεί. Στην εποχή των social media νομίζω ότι ισχύει πολύ πιο έντονα.

7. Γίνεται να βιοπορίζεσαι στην Ελλάδα μόνο από τη συγγραφή;

Αν ένας συγγραφέας δεν ασχολείται με την παραγωγή παραλογοτεχνίας, νομίζω πως όχι.

8. Διδάσκεται η γραφή;

Όσοι πιστεύουν κάτι τέτοιο (και είναι πολλοί) φοβάμαι ότι δεν έχουν ιδέα από λογοτεχνική γραφή. Εδώ, ίσως όλοι φέρνουμε κάποια ονόματα στο μυαλό μας. Θεωρώ αυτές τις απόψεις/επιδιώξεις επικίνδυνες για τη λογοτεχνία. Η γραφή είναι πολλαπλότητα, αναμέτρηση, πάθος και απώλεια – ως επί το πλείστον. Η γραφή συνδέεται καταγωγικά με τη ρήξη, την εξάντληση, τη διατάραξη του προσώπου και τον υβριδικό μετασχηματισμό των ερεθισμάτων, των εμπειριών και των δυνατοτήτων. Αυτό, δε δύναται να διδαχθεί, μόνο βιώνεται κι επιτελείται.

9. Ποιο θα ήταν το δικό σας «γράμμα σ’ ένα νέο ποιητή»;

Να διαβάζει πολύ και πολλά πριν γράψει και να συνεχίσει έτσι κι αφού γράψει. Να καταλάβει ότι η λογοτεχνία κινείται στη σφαίρα του αδύνατου, του προσεγγίσιμου, του αβέβαιου και όχι στη σιγουριά, στην όποια δογματική αντίληψη και στην επανάπαυση. Να διαβάζει και θεωρητικά κείμενα – θα γίνει πολύ καλύτερος γραφιάς έτσι. Να κάνει συνεχώς δοκιμές και να τις θεωρεί ανώτερες από το τελικό αποτέλεσμα. Να διακρίνει τις επιρροές του από τις προθέσεις και τις επιλογές του. Να γράφει συνεχώς αλλά όχι επί τούτου. Κι άλλα πολλά.

10. Η Λογοτεχνία είναι ενιαία ή επιδέχεται διακρίσεων;

Όπως έχω γράψει και σ’ ένα κείμενό μου, η λογοτεχνία είναι μία, ενιαία αδιαίρετη.

11. Υπάρχουν must read βιβλία; Ποια είναι για εσάς;

Υπάρχουν εννοείται αλλά πρέπει να διευκρινίζουμε κάθε φορά ότι αυτό που για μένα είναι must read για κάποιον άλλον μπορεί να είναι ένα τίποτα. Θέλω να πω, η όποια αξιολογική κρίση είναι καθαρά – και μόνο – υποκειμενική, δεν βασίζεται σε δήθεν οικουμενικές αξίες και αναλλοίωτα χαρακτηριστικά (όπως συμβαίνει και στα πάντα εξάλλου). Στον προσωπικό μου κατάλογο, υπάρχουν πάρα πολλά must read βιβλία που δεν προέρχονται όλα από τη λογοτεχνία μόνο φυσικά. Σημειώνω τα ακόλουθα: Ο πύργος, του Φραντς Κάφκα, Βενζίνη, του Γκρέγκορυ Κόρσο, Η τριλογία της Νέας Υόρκης, του Paul Auster, Ποιήματα, της Anne Sexton, Για τη γραφή, του Τσαρλς Μπουκόβσκι, Ο χώρος της λογοτεχνίας, του Maurice Blanchot, Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια 2. Χίλια Πλατώματα, των Gilles Deleuze-Félix Guattari.

12. Πώς είναι να γράφεις στον καιρό της πολιτικής ορθότητας;

Θεωρώ ότι η πολιτική ορθότητα δεν είναι κατά κύριο λόγο επιβαλλόμενη από τα πάνω αλλά αποτελεί αίτημα καταπιεσμένων ομάδων οι οποίες ζητούν να πάψει η κακοποίησή τους. Η γλώσσα, το γνωρίζουμε όλοι καλά αυτό, είναι ταυτόχρονα όπλο και πεδίο μάχης.

13. Γιατί οι Έλληνες γράφουν περισσότερο απ’ ό, τι διαβάζουν;

Πρόκειται για μελαγχολική κυρίως κατάσταση. Σε πολλούς πεζογράφους και ποιητές μπορείς να καταλάβεις από τα κείμενά τους ότι δεν διαβάζουν. Είναι πραγματικά θλιβερό να θέλεις να αποκαλείσαι συγγραφέας χωρίς να είσαι αναγνώστης. Είναι προβληματικό, αφύσικο και μάλλον, σημείο των καιρών. Η βασική διάσταση της λογοτεχνίας βρίσκεται στην ανάγνωση.

14. Πώς σας επηρεάζει η πολιτική επικαιρότητα;

Ποικιλοτρόπως. Και το αισθητικό έχει άμεση σχέση με το πολιτικό. Βρίσκονται εγγενώς σε διαλεκτική. Πάντως, είμαι αντίθετος σε μια στρατευμένη λογοτεχνία.

15. Η Λογοτεχνία, τελικά, σας έχει αλλάξει τη ζωή;

Ε, ναι.

Πρώτη δημοσίευση: Εξώστης - Πολιτισμός ελεύθερη σκέψη & έκφραση, 10 Νοεμβρίου 2025

Συνέντευξη του Μιχάλη Κατσιγιάννη στη Στέλλα Πετρίδου

 Συνέντευξη του Μιχάλη Κατσιγιάννη στη Στέλλα Πετρίδου

Κύριε Κατσιγιάννη, παρότι νέος ηλικιακά και πρωτοεμφανιζόμενος στα γράμματα εισέρχεστε με μεγάλη φόρα σ’ αυτά. Απόδειξη το γεγονός ότι εντός του 2025 κυκλοφορήσατε ήδη τρεις ποιητικές συλλογές. Για ποιο λόγο προβήκατε σ’ αυτή την σχεδόν ταυτόχρονη έκδοση των βιβλίων σας;



Χαίρομαι που δίνεται η δυνατότητα να αποσαφηνίσω αυτό το ζήτημα. Πρόκειται για τρεις ποιητικές συλλογές που δεν γράφτηκαν όμως το 2025, αλλά απλώς εκδόθηκαν εντός αυτού του έτους. Η συλλογή ‘μετα-ελεγείες’ περιέχει ποιήματα που χρονολογούνται από το 2018 έως το 2024, η συλλογή ‘επ’ αυτού’ περιέχει ποιήματα που γράφτηκαν το 2022 και μόνο η συλλογή ‘βλέμματα’ είναι ποιήματα του 2025.



Μιας και είστε πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας, πείτε μας δυο λόγια για εσάς και για τη συγγραφική σας δραστηριότητα.



Η γραφή είναι μια πολλαπλότητα που συνίσταται στη ζωή. Η παραγωγή κειμένων – όχι μόνο λογοτεχνικών – δεν είναι παρά παραγωγή ζωών. Η γραφή δεν είναι ότι απλώς ανοίγει πόρτες που μέχρι τώρα ήταν κλειστές, δεν είναι ότι απλώς εντοπίζει χώρους που μέχρι τώρα ήταν άγνωστοι. Η γραφή κατασκευάζει νέες πρακτικές ζωής. Δεν πρόκειται μόνο για εναλλαγές ρόλων, αλλά κυρίως για επινόηση νέων ρόλων.



Γιατί στραφήκατε στη συγγραφή; Τι σας ώθησε προς αυτή την κατεύθυνση και πού αποσκοπείτε μέσω της ενασχόλησή σας μαζί της;



Εκείνο το οποίο με έκανε να στραφώ στον ποιητικό λόγο είναι ότι με γοήτευσε το πώς της λειτουργίας του. Η ποίηση είναι θραυσματική, αποσπασματική και περικομμένη. Στέκεται στο μέσο της αναπαράστασης, δεν δίνεται σ’ αυτή κι ούτε υποκύπτει ολοκληρωτικά στην ομιλία. Η ποίηση έχει μια σχέση περιπλεγμένη με τη γλώσσα. Η συμπεριφορά της πρώτης προς την τελευταία παρουσιάζει μια έντονη και διαρκή αναβλητικότητα, που δεν την καθιστά αναξιόπιστη ή/και ψεύτικη, αλλά μάλλον λυτρωτική.



Δείχνετε ιδιαίτερη προτίμηση στην ποίηση, απόδειξη το γεγονός ότι και τα τρία εκδοθέντα βιβλία σας αφορούν ποιητικές συλλογές. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;



Η ποίηση είναι μια πρόκληση που αν παρθεί στα απολύτως σοβαρά, αλλάζουν όλα.



Πέρα από την ενασχόλησή σας με την ποίηση γράφετε και άλλα κείμενα δοκιμιακού χαρακτήρα, που αφορούν τη λογοτεχνία γενικότερα (θεωρία και κριτική). Μάλιστα, πολλά από αυτά φιλοξενούνται και σε διάφορα περιοδικά. Πώς προκύπτει η ενασχόλησή σας αυτή και κυρίως γιατί;



Η μελέτη της λογοτεχνίας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της λογοτεχνικής μου εργασίας – αλλά και πέραν αυτής. Τόσο η θεωρία, όσο και η κριτική της λογοτεχνίας μπορούν να αναδείξουν μία ολοκληρωμένη εικόνα για τη λογοτεχνία και να βοηθήσουν στην κατανόηση και τη λειτουργία της. Η θεωρία χαρτογραφεί το πεδίο της λογοτεχνίας και όσους δραστηριοποιούνται εντός του. Συμβάλλει στην κατανόηση των ποικίλων λόγων που κυκλοφορούν για τη λογοτεχνία και αποκαλύπτει τις προθέσεις τους. Με άλλα λόγια, τα εργαλεία της θεωρίας συμβάλλουν στην πληρέστερη συνομιλία με τα κείμενα. Όμως, το πιο βασικό είναι ότι η συστηματική μελέτη της λογοτεχνίας, εν τέλει είναι η συστηματική μελέτη της ίδιας της ζωής (από την οποία προέρχεται και η λογοτεχνία). Η θεωρία ξεκλειδώνει τον μύθο, αλλά διατηρώντας την ακατάπαυστη μυχιότητά του. Μελετώντας για παράδειγμα τα κείμενα των Blanchot, Deleuze και Barthes, ξεκαθαρίζεις τους λογαριασμούς σου με ανθρώπους όπως ο Kafka, ο Auster, ο Βέλτσος, ο Λειβαδάς. Με άλλα λόγια, η θεωρία βοηθά τον ποιητή να επιτελέσει το καθήκον του: να μάθει να μην ξέρει τι ζητά. Επιπλέον, η θεωρητική κατάρτιση βελτιώνει αυτόν που ασχολείται με την τέχνη της λογοτεχνίας σε συνολικό βαθμό. Χωρίς να είναι κάτι απόλυτο, θεωρώ ότι ο ποιητής που γνωρίζει θεωρητικά σχήματα και συστήματα – αν είναι δυνατόν και σε βάθος – έχει – τουλάχιστον αφετηριακά – τη δυνατότητα να γράψει ενδιαφέρουσα ποίηση.



Έχετε επιχειρήσει να ασχοληθείτε με άλλα λογοτεχνικά είδη; Υπάρχει περίπτωση να σας γνωρίσουμε στο μέλλον μέσω των κειμένων σας με την ιδιότητα του πεζογράφου;



Όχι, δεν θα μπορούσα να ασχοληθώ εύκολα με τον πεζό λόγο. Όπως έχω γράψει και σ’ ένα σχετικό μου κείμενο, θεωρώ ότι η πεζογραφία – είτε με την ευρεία έννοια είτε όχι – έχει κάποιους εγγενείς περιορισμούς που καθιστούν – μέχρι ενός σημείου – ανέφικτη την έλευση όλων εκείνων των ροών που γεννά ο ποιητικός λόγος.



Τι μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για εσάς συνήθως, ώστε να σας ωθήσει στη συγγραφή;



Έμπνευση, με τη στερεοτυπική έννοια, δεν έχω ποτέ. Και δεν πιστεύω σε μια τέτοια έμπνευση. Νομίζω ότι πρόκειται για έναν ακόμη λογοτεχνικό μύθο. Υπάρχουν πάρα πολλά ερεθίσματα και θέματα που με κινητοποιούν και με (εγ)καλούν, όλα προερχόμενα ευθέως από την καθημερινότητα.



Έχετε πρότυπα ως νέος στα γράμματα υπηρέτης της ποίησης; Αν ναι, μπορείτε να μας αναφέρετε είτε Έλληνες είτε και ξένους αγαπημένους σας συγγραφείς;



Πρότυπα όχι. Ποτέ δεν είχα – ευτυχώς. Έχω, όμως, επιρροές. Δεν είναι εύκολο φυσικά να μιλήσω γι’ αυτές, κυρίως διότι οι επιρροές ενός ποιητή είναι πάντοτε μηδενοποιημένες. Απαντώντας πάλι σε γενικό κλίμα, θα πρόσθετα ότι επηρεάζομαι τόσο από ποιητές όσο και από πεζογράφους.



Κατέχει σημαντική θέση η ποίηση στις μέρες μας; Διαβάζεται από τους λίγους εναπομείναντες αναγνώστες; Συμβάλει με τον τρόπο της στην καλυτέρευση του κόσμου και της κοινωνίας που τον περιβάλει;



Από άποψη εκδοτικής παραγωγής, η ποίηση φαίνεται να θεωρείται σημαντική, αφού εκδίδονται συνεχώς όλο και περισσότερες καινούργιες συλλογές. Αυτό από μόνο του είναι κάτι ουδέτερο. Ωστόσο, δεν θα έλεγα ότι σήμερα η ποίηση κατέχει μια σημαντική θέση ανάμεσά μας. Άλλωστε, η ποσότητα δεν εγγυάται πάντοτε και την ποιότητα. Κι εδώ είναι το μεγάλο ζήτημα. Για να υπάρχει ποίηση, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο ποιητής. Όμως, ο ποιητής δεν είναι απλώς ο άνθρωπος που γράφει ποιητικά κείμενα. Αυτό δεν αρκεί για την ύπαρξη του ποιητή. Πολλοί άνθρωποι που ασχολούνται με την ποιητική τέχνη αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως ποιητές επειδή εκδίδουν συλλογές, επειδή γράφτηκαν γι’ αυτές κάποιες κριτικές ή επειδή έτυχε να λάβουν κάποιο βραβείο. Όλα αυτά – και άλλα πολλά ακόμη – αποτελούν πλάνες που αποπροσανατολίζουν από την αναζήτηση του είναι του ποιητικού φαινομένου. Συνεπώς, αν κάνουμε την παραδοχή ότι παρά την πληθώρα ποιητικών συλλογών, υπάρχουν κάποιοι μόνο ποιητές, τότε καταλαβαίνουμε ότι ο βαθμός περιθωριοποίησης της ποίησης είναι πέρα από υπαρκτός και μεγάλος. Η – πραγματική – ποίηση στη σημερινή νεοφιλελεύθερη κοινωνία είναι μια δυναμική απομονωμένη και περιχαρακωμένη. Ασκείται για να ασκηθεί, για να ειπωθεί απλώς ότι ασκήθηκε. Ποίηση με την έννοια της ανατροπής και της μη συμπόρευσης με τις νόρμες, νομίζω ότι υπάρχει σε μικρό βαθμό.



Τον Ιούνιο του 2025, κυκλοφόρησε η τρίτη κατά σειρά έκδοσης ποιητική σας συλλογή από τις εκδόσεις «Γλαρόλυκοι» με τίτλο «Επ’ αυτού». Εξηγείστε μας τον τίτλο της; Με ποιο κριτήριο επιλέχτηκε και γιατί;



Όπως είχα πει και αλλού, δεν θα μπορούσα ποτέ να μιλήσω ευθέως για το τι σημαίνει «Επ’ αυτού».



Δεκατέσσερα πετραρχικά σονέτα, δώδεκα χαϊκού και δώδεκα τριολέτα περιέχονται στη συλλογή σας «Επ’ αυτού». Πείτε μας δυο λόγια γι’ αυτά ως προς το περιεχόμενό της;



Η συλλογή «Επ’ αυτού» είναι μια μηχανή διάρρηξης της φόρμας, με σκοπό την εναλλακτική, μη συμβατική συνομιλία μαζί της.



Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι στη συλλογή σας αυτή υπηρετείτε όχι μόνο τρεις διαφορετικές μεταξύ τους ποιητικές φόρμες, αλλά και τρεις διαφορετικής προέλευσης ποιητικές φόρμες (Ιταλία-σονέτα, Γαλλία – τριολέτα, Ιαπωνία – χαϊκού). Πώς προέκυψε η συνύπαρξή τους και γιατί;



Αυτές οι τρεις ποιητικές φόρμες περιέχουν κάτι το ειδικό. Πολύ ειδικό. Νομίζω ότι μοιράζονται ορισμένα κοινά – μη δομικά χαρακτηριστικά – που η πολυπρισματική γραφή, αλλά και ανάγνωση, μπορεί να τα εντοπίσει.



Γιατί επιλέξατε να καταπιαστείτε με την πειθαρχημένη ποίηση και γιατί τελικά δεν την υπηρετείτε και τόσο πολύ πιστά; Βλέπουμε για παράδειγμα ότι το μέτρο σε κάποια σημεία σχεδόν επιτηδευμένα δεν τηρείται με την αυστηρή έννοια του όρου. Παρόλ’ αυτά, η αναβίωση αυτών των εξαιρετικών μορφών ποίησης στις μέρες μας είναι ελπιδοφόρα για όλους τους λάτρεις του μέτρου και της ρίμας. Εξελίσσονται θεωρείτε και αυτές οι φόρμες προκειμένου να προσαρμοστούν στα δεδομένα και στις διαθέσεις της σύγχρονης εποχής;



Ο λόγος για τον οποίο δεν τηρήθηκε κάποιο είδος συγγραφικής πειθαρχίας ως προς την τήρηση των φορμών είναι η απάντηση που έδωσα στην ενδέκατη ερώτηση. Ωστόσο, ναι, θεωρώ ότι η αναβίωση των ποιητικών φορμών υπό όρους αντιδογματικούς και συγκρουσιακούς τόσο ως προς την ιστορία τους, όσο και ως προς τη φυσικοποιημένη δομή τους, συμβάλλει στην απόρριψη της ποίησης ως μια «μεγάλη αφήγηση», στην απομυθοποίηση ενός τέτοιου είδους και στην ανακατασκευή μιας άλλης εκδοχής της, που δεν αρέσκεται στην άσκηση ενός ελιτίστικου και ψευδο-απομονωτικού τρόπου ύπαρξης και δράσης.



Με ποιο κριτήριο επιλέχθηκαν συγκεκριμένα τα ποιήματα αυτά για να φιλοξενηθούν στη νέα σας ποιητική συλλογή;



Η συλλογή «Επ’ αυτού» είναι καλό να γίνει αντιληπτή ως ένα σπονδυλωτό έργο. Τα ποιήματα της συλλογής βρίσκονται σε μια ιδιότυπη, κυκλική συνομιλία τόσο μορφολογικά όσο και περιεχομενικά.



Γιατί επιλέξατε να εκδώσετε το βιβλίο σας αυτό σε μορφή βιβλίου τσέπης;



Ήταν κάτι που μου προτάθηκε από τον εκδοτικό οίκο και η ιδέα μου φάνηκε ωραία.



Είστε ευχαριστημένος από τη μέχρι τώρα συνεργασία σας με το νέο σας εκδοτικό σπίτι, τις εκδόσεις «Γλαρόλυκοι»;



Παραπάνω από ευχαριστημένος. Η συνεργασία μας είναι άριστη. Επίσης, μοιραζόμαστε πολλά κοινά σχετικά με το πώς αντιλαμβανόμαστε τη λογοτεχνία και τα βιβλία.



Επόμενα συγγραφικά σχέδια κάνετε ή είναι πολύ νωρίς ακόμα, δεδομένου ότι όλα τα βιβλία σας είναι αρκετά πρόσφατα στην αγορά;



Εργάζομαι πάνω σε μία ποιητική συλλογή, αλλά κυρίως καταπιάνομαι με κάποια κριτικά κείμενα αυτή την περίοδο. Και πολλή ανάγνωση: πρωτίστως είμαι αναγνώστης.



Μια ευχή σας για το μέλλον που θα θέλατε να πραγματοποιηθεί;



Να μελετήσετε τη συλλογή (σοβαρό-αστείο).



Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα ποίημα από το βιβλίο σας.



Δεν είναι ποτέ εύκολο να ξεχωρίσεις ποιήματα. Όμως, θα έλεγα ότι το ακόλουθο είναι σε μεγάλο βαθμό ενδεικτικό της συλλογής:



Η βαρβαρότητα της προσταγής ή του αντίο

Τι είναι χειρότερο από αυτό;

Σίγουρα όχι ένα πρωινό στο λεωφορείο

Ήρεμο, ανήσυχο και αγαθό.



Θυμωμένος και άγνωστος

Ένα παιδί τρέχει στην άκρη του δρόμου

Μνησίκακος και άκομψος

Η κρισιμότητα άλλου ρόλου.



Η καύση στην αιχμή των καημών

Είναι δώρον άδωρον οι επικλήσεις

Νιότη καχεκτική των γυρισμών.



Αυτή η στροφή έχει την έννοια της αξίας

Αν όλοι μαζί μπορούμε να μιλάμε

Κατανοούμε το ρόλο της τελείας.



Κύριε Κατσιγιάννη, σας ευχαριστώ πολύ για την πολύ ενδιαφέρουσα συζήτησή μας. Καλοτάξιδα όλα τα βιβλία σας και καλοδιάβαστα! Να αγαπηθούν και να εμπνεύσουν!



Σας ευχαριστώ κι εγώ για τη φιλοξενία.

Πρώτη δημοσίευση: Texnesonline.gr, 11 Σεπτεμβρίου, 2025

Συνέντευξη του Μιχάλη Κατσιγιάννη στην Αλεξία Βλάρα

Συνέντευξη του Μιχάλη Κατσιγιάννη στην Αλεξία Βλάρα

Στη συλλογή “Επ’ αυτού” συνδυάζετε σονέτο, χαϊκού και τριολέτο, τρεις ιδιαίτερα απαιτητικές φόρμες. Τι σας οδήγησε σε αυτήν τη μορφολογική επιλογή; Ήταν πρόκληση ή ανάγκη;

Στη συλλογή “Επ’ αυτού”, εκείνο το οποίο αποπειράθηκα – ή εκείνο το οποίο νομίζω ότι αποπειράθηκα – είναι να κατασκευάσω μια μηχανή διάρρηξης της φόρμας, με σκοπό να συνομιλήσω μαζί της σε έναν χώρο πιο ευρύχωρο, πιο ανοικτό, εν πολλοίς πιο ενδεχομενικό. Ριζωματικό, όπως θα’ λεγε ο Ντελέζ. Δεν πρόκειται δηλαδή για αρνητική ή/και πολεμική πρακτική, αλλά για τη διαρκή εφεύρεση μιας κατάστασης, τη διαρκή αναζήτηση μιας διαδικασίας καλύτερα, που επιθυμεί να υπερβεί τις κατεστημένες αντιλήψεις περί των ποιητικών μορφών και να συγκρουστεί με – ή μάλλον να διαφύγει από – τόσο την παραδοσιακή οπτική που επικρατεί για τις «μεγάλες» ποιητικές φόρμες, όσο και την «ελευθερία» του ελεύθερου στίχου. Άλλωστε, μην κάνει κανείς το λάθος να ξεχάσει το γεγονός ότι η – όποια – μορφή της ποίησης δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση.

Το ποιητικό σας ύφος είναι στοχαστικό, υπαινικτικό, με λέξεις που συχνά λειτουργούν ως έννοιες-κλειδιά. Πώς εργάζεστε με τη γλώσσα; Ποια είναι η σχέση σας με τη “συμπύκνωση”;

Ως προς τη γλώσσα λέω τούτο: η γλώσσα είναι ροές, είναι ασύμμετρες τροχιές που εργάζονται για την εμφάνιση πιθανοτήτων. Συνεπώς, κατανοεί κανείς εύλογα τον λόγο για τον οποίο η σχέση της γλώσσας με την ποίηση είναι μια σχέση – συχνά απολύτως – φυσική. Στη γλώσσα ανάγεται ολόκληρη η στάθμη του κόσμου και αποδίδεται το ασταθές και μονίμως μεταβαλλόμενο “είναι” του. Εγώ το μόνο που προσπάθησα ήταν να δραστηριοποιηθώ – πάντα μη θέλοντας να στεριώσω – μέσα στους ά-τοιχους χώρους της γλώσσας. Αν υπάρχουν λέξεις που εμφανίζονται και λειτουργούν ως έννοιες-κλειδιά, αυτό είναι μόνο το αποτέλεσμα των στάσεών μου, που όμως το στίγμα τους εξαφανίζεται αλλάζοντας συνεχώς θέση, στάση, ομιλία και αντίδραση. Υπό το πρίσμα αυτό, μπορεί κανείς να πει ότι ολόκληρη η συλλογή είναι μια έννοια-κλειδί.

Η ποίησή σας, αν και πυκνή, έχει μια έντονη φιλοσοφική και υπαρξιακή διάσταση. Θα λέγατε πως τα ποιήματά σας είναι σκέψεις μεταμφιεσμένες σε μορφή;

Σίγουρα μέχρι ενός σημείου οι σκέψεις που παρήγαγα και διατύπωσα είναι σκέψεις μεταμφιεσμένες σε μορφή. Είναι ένα παιχνίδι πολλαπλότητας μεταξύ σημείων. Ωστόσο, υπάρχει και περαιτέρω σημασία. Θα ήθελα να διευκρινίσω ότι δεν αντιμετώπισα την ποίηση από μια φιλοσοφική και υπαρξιακή σκοπιά. Είναι κάτι που ποτέ δεν – μπορώ να – κάνω. Αντίθετα, αντιλαμβάνομαι την ποίηση τόσο ως υπόσταση, όσο και ως πρακτική και τεχνική, ως μια αισθητική δράση φιλοσοφίας, ως μια επιτελεστική πρακτική (ανα)στοχασμού. Αυτό θα πει ότι αντιλαμβάνομαι τον ποιητικό λόγο ως μία άσκηση ρευστότητας της παγιωμένης συμπεριφοράς και αντικειμενικής αντίληψης που ενδιαφέρεται για την αποσυναρμολόγηση των όντων και των πραγμάτων του κόσμου (καθώς και του ίδιου του κόσμου – ο τελευταίος ως κολλάζ περιβαλλόντων σε συνεχή αλληλεπίδραση), τη διατάραξη της ταυτότητας και την αποκέντρωση του εαυτού και του νοήματος.

Στο απόσπασμα που παραθέτετε, γίνεται λόγος για “κραυγές” και “πάρεργα της ντροπής”. Υπάρχει στην ποίησή σας ένας απόηχος συλλογικής μνήμης ή ομιλείτε για προσωπικά βιώματα μέσα από αφαιρετικό πρίσμα;

Δεν πιστεύω στη διάκριση συλλογικού/ατομικού, στο δίπολο δημόσιο/ιδιωτικό κλπ. Τουλάχιστον όχι με τη στατική και καθολική έννοια. Θεωρώ ότι κάθε υποκείμενο, αλλά και καθετί στον κόσμο, αποτελεί μια πολύπυκνη σύνθεση ερετοτήτων. Εκείνο με το οποίο επιχείρησα να καταπιαστώ, ήταν να εκτεθώ στον δικό μου καθρέφτη και να εκθέσω τη μορφή και το περιεχόμενό του. Ωστόσο, μην αγνοούμε ότι ο καθρέφτης βρίσκεται κάπου στο παρόν, βρισκόταν κάπου στο παρελθόν – πριν βρεθεί στο παρόν – και κάπως αποκτήθηκε.

Το μικρό μέγεθος του βιβλίου “τσέπης” έρχεται σε αντιστροφή με το “βάθος” της σκέψης που περιέχει. Υπάρχει εδώ μια πρόθεση να γίνει η ποίηση φορητή, καθημερινή;

Το να καταστεί η ποίηση φορητή και καθημερινή είναι κάτι παραπάνω από επιθυμητό. Και χαίρομαι πολύ αν κάτι τέτοιο μπορεί να εξαχθεί σημειολογικά με τον τρόπο που αναφέρετε. Όμως, δεν νομίζω ότι μπορούμε να ελπίζουμε σε έναν τέτοιο – ριζοσπαστικό θα έλεγα – μετασχηματισμό της ποίησης, ασχολούμενοι με κλινικές και εργαστηριακές μεθόδους. Θέλω να πω, το αίτημα για θετική γείωση της ποιητικής τέχνης, δεν εκφράζει μόνο την αλλαγή κατάστασης της τελευταίας, δεν περιορίζεται δηλαδή μόνο στα χωράφια του ποιητικού φαινομένου. Αντίθετα, αποτελεί αίτημα, ή καλύτερα επιθυμία, για επανασύσταση του ίδιου του κόσμου.

Αν μπορούσατε να συνοψίσετε τι είναι για εσάς “Επ’ αυτού”, το ίδιο το “αυτό”, τι θα λέγατε; Μιλάτε για το υπαρξιακό ερώτημα, την ουσία του είναι ή κάτι πιο υπόγειο;

Δεν θα μπορούσα ποτέ να μιλήσω ευθέως για το τι σημαίνει “Επ’ αυτού”.

Πρώτη δημοσίευση: Open Mind, 17 Ιουλίου 2025