Κράμπες στο αισθητικό, ρωγμές στη σημασία: σχόλια στις σειρές «Found Object Sculptures Ι & ΙΙ» (2026)
του Μιχάλη Κατσιγιάννη
 |
| Εικόνα: Μιχάλης Κατσιγιάννης (από τη σειρά «Found Object Sculptures» 2026): Michalis Katsigiannis - Photography: Found Object Sculptures (2026) |
Τι είναι αυτό που μεταμορφώνει την ακανόνιστη ροή, τα (λιγότερο ή περισσότερο) ακατέργαστα ποικίλα ερεθίσματα και σημεία μιας (καλλιτεχνικής – στην προκειμένη φωτογραφικής – και μη) περιπλάνησης σε αυθόρμητη και απροσδιόριστη τέχνη, σε αισθητική αναζήτηση; Αυτό το ερώτημα είναι που αρμόζει, κατά την γνώμη μου, για την περιγραφή έργων τέχνης που ακολουθούν την πορεία που ακολούθησα κι εγώ στις σειρές «Found Object Sculptures Ι & ΙΙ».[1]
Για τις εν λόγω σειρές εννοιολογικών έργων τα πεδία της καλλιτεχνικής δράσης και παραγωγής ήταν διάφορα (πόλη, δρόμος, παραλία, ιδιωτικοί χώροι κ.λπ.).[2] Όλα αυτά τα αντικείμενα με τα οποία αλληλεπίδρασα σωματικά και φωτογραφικά συμβολίζουν για μένα αυθόρμητα, ακούσια, τυχαία γλυπτά τα οποία μπορούν – ακόμη και χωρίς περαιτέρω εμπρόθετη ενέργεια από τον καλλιτέχνη (όπως συνέβη στη δική μου περίπτωση παραδείγματος χάριν) πέρα από τη σκοπιμότητα, την πρόθεση και την επιλογή – να μετασχηματιστούν σε έργα τέχνης πολυδιάστατα και πολυφωνικά τόσο εξαιτίας του χώρου στον οποίο βρέθηκαν (στα έργα αυτών των σειρών ο περιβάλλων χώρος λειτουργεί ενισχυτικά, όχι διακοσμητικά, αποτελεί δηλαδή μέρος του έργου, συμπληρώνει το σύνολο) όσο και εξαιτίας των όποιων ιδιαιτεροτήτων τους.[3]
 | |
|
Αντιμετώπισα λοιπόν διάφορα – ποικιλοτρόπως – στάσιμα αντικείμενα διαφόρων μεγεθών, χαρακτηριστικών και ιδιοτήτων, τα οποία δεν προορίζονταν να αναγνωριστούν ως έργα τέχνης. Τα αντιμετώπισα ως – εν δυνάμει – έργα τέχνης και η από μέρους μου παρέμβαση (η οποία στις συγκεκριμένες σειρές περιορίστηκε ως επί το πλείστον στη σκοπιμότητα, στην πρόθεση και στην επιλογή, όπως προείπα) τα μετέτρεψε από εν δυνάμει έργα τέχνης σε εν ενεργεία έργα τέχνης ολοκληρώνοντας την καλλιτεχνική επιτέλεση (με και) μέσα από τις ζωντανές διαδικασίες της αποπλαισίωσης/αναπλαισίωσης και της τιτλοποίησης. Εδώ η καλλιτεχνική έκφραση έχει μια διττότητα: από τη μία, το φωτογραφιζόμενο αντικείμενο και, από την άλλη, η φωτογραφική του λήψη. Αυτά τα έργα έχουν ακολουθήσει – κυρίως – τη διαδρομή σκέψης του Marcel Duchamp έτσι όπως αυτή εκφράστηκε στα «Readymades» του.[4]
Αυτά τα έργα εκφράζουν, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι η τέχνη μπορεί να μιλά αλογόκριτα, απεριόριστα και ανεμπόδιστα, να ριζοσπαστικοποιεί και να διευρύνει την κοινωνικότητα και την ορατότητά της και να συμβάλλει στη δημιουργία ενός υβριδικού, πειραματικού θεάτρου που μετασχηματίζει την πρόληψη, την ανταπόκριση και τις αισθήσεις και δρα υιοθετώντας μια ανεξέλεγκτη, λυτρωτική ποιητικότητα.
 |
| Εικόνα: Μιχάλης Κατσιγιάννης (από τη σειρά «Found Object Sculptures ΙΙ» 2026): Michalis Katsigiannis - Photography: Found Object Sculptures ΙΙ (2026) |
Τι εκφράζουν αυτά τα έργα; Απαντώ ξανά.
Τα έργα αυτά εκφράζουν την ηχηρή απόρριψη της διάκρισης περί των – θεωρούμενων από την καταστημένη άποψη ως – αμετάβλητων και καθολικά αποδεκτών αισθητικών σημείων και των – θεωρούμενων ως – μη αισθητικών σημείων και αντιτάσσουν τη θέση ότι μια ολοκληρωμένη αισθητική εμπειρία μπορεί να έχει ως βασικό υλικό, ως θεμέλιο το απρόοπτο, το τυχαίο, το δυνητικό, το ανολοκλήρωτο, το προσπερασμένο, το αγνοημένο, το «λάθος» και γενικότερα οποιοδήποτε σημείο, ότι ένα έργο μπορεί να βρεθεί, να συγκροτηθεί, να δημιουργηθεί εδώ και τώρα, στο παρόν – χωρίς (ή με περιορισμένου είδους) διευκρινήσεις, οδηγίες και επεξεργασίες.
Με άλλα λόγια, αυτό που αντιπροτείνεται εδώ από τις εν λόγω σειρές – αλλά και από πλήθος αντίστοιχων έργων – είναι μια αλλαγή στον μηχανισμό σύλληψης και δημιουργίας του φαινομένου της τέχνης: ένα έργο τέχνης δεν αποτελεί καλλιτεχνικό γεγονός επειδή ο δημιουργός του το δάμασε με το μαγικό αισθητικό του καμτσίκι (δεν υπάρχει αυτό το μαγικό αισθητικό καμτσίκι!) και το περιόρισε/οργάνωσε σε (λιγότερο ή περισσότερο) αισθητικά κριτήρια, ώστε να είναι σε θέση να αποκαλέσει το δημιούργημά του τέχνη και τον εαυτό του καλλιτέχνη. Η τέχνη δεν λειτουργεί με κλινικά χαρακτηριστικά, σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα και με κανονιστικές μεθοδολογίες. Αυτό το σχήμα είναι βαθιά αυταρχικό – η ολοκληρωτική γενίκευσή του τουλάχιστον.[5] Τελείως αντίθετα, η τέχνη επιτελείται, υφίσταται ως – μυστηριώδες, επιβλητικό και χαρούμενο – συμβάν, εξαιτίας της σκοπιμότητας, της πρόθεσης και του καλλιτεχνικού βλέμματος του δημιουργού – όλα τα υπόλοιπα, δηλαδή ό,τι ακολουθεί, αποτελούν επιβεβαιώσεις και συγκεκριμενοποιήσεις της αισθητικής αφετηρίας. Εκεί βρίσκεται ολόκληρη η διαδρομή του έργου, η διαμορφωμένη ουσία του (βλ. Κατσιγιάννης, 2025).
 | |
|
Τι γίνεται εδώ; Τι συμβαίνει με αυτή την οπτική και πρακτική για την καλλιτεχνική δημιουργία; Προφανώς εδώ η ιδέα πίσω από τη δημιουργία, η ιδέα που κινητροδότησε, κίνησε και έδωσε προσανατολισμό – έναν προσανατολισμό βάρους και βάθους – στη δημιουργική επιτέλεση είναι πιο σημαντική, πιο κρίσιμη από το έργο τέχνης που εν τέλει παράγεται – αν και η διαλεκτική τους πρέπει να σημειώσω ότι δεν διασπάται σε κανένα στάδιο.
Αυτού του είδους οι καλλιτεχνικές παρεμβάσεις δεν είναι παρά ρωγμές κι έχουν αντίκτυπο τόσο στο αμιγώς αισθητικό πεδίο όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό περικείμενο. Αποδομούν τις σταθερές σημασίες για την τέχνη, αλλά μέσα από αυτό το κανάλι αποδομούν σε ευρύτερη κλίμακα τις κατεστημένες σημασίες γύρω από ποικίλα ζητήματα και, επιπλέον, επινοούν νέους τρόπους κατασκευής σημασιών.
Τέτοιου είδους έργα επιτελούν τη λειτουργία της ενόχλησης, της αμφισβήτησης, της ταραχής, της φροντίδας και του εμπαιγμού. Ή αλλιώς, ακλουθώντας τον Ζιλ Ντελέζ, την πολύτιμη «ριζωματική» λειτουργία που ανανεώνει τα σώματα και τα μυαλά, που διαφεύγει του (λιγότερο ή περισσότερο) ελέγχου και της πειθαρχίας. Διαβλέπω στην τέχνη τη λειτουργία της «γραμμής φυγής», που όλο χαλά τα δεδομένα, αποσυναρμολογεί τις ήρεμες και ήμερες φαντασίες, ξεγελά τις σταθερές ερμηνείες και τις αμετάβλητες σημασίες (βλ. Deleuze & Guattari, 2017̇ Ντελέζ & Παρνέ, 2022). Ο καλλιτέχνης, όπως εγώ τον αντιλαμβάνομαι, επιτελεί τη «λειτουργία του Ανώμαλου», του «outsider», εκείνου που «είναι πάντα στα σύνορα», που είναι πάντα σε συσχέτιση με τις «γραμμές φυγής» και τα «γίγνεσθαι», που είναι συνδεδεμένος, «όταν δεν είναι του κατεστημένου», με «μειονότητες» (Ντελέζ & Παρνέ, 2022: 46-47).
 | |
|
Το πεδίο της τέχνης είναι το κατεξοχήν περιβάλλον στο οποίο κυριαρχούν – τελείως αυτοκρατορικά και καλώς – οι ποιότητες της ανοικτότητας, του πειραματισμού, της δυνητικότητας, της υβριδικότητας, της άρνησης και της πολλαπλότητας. Αυτά τα στοιχεία όσο δεν παραγνωρίζονται από τον καλλιτέχνη και όσο αξιοποιούνται και επιτελούνται χωρίς άνωθεν επιβαλλόμενους περιορισμούς είναι που κάνουν την τέχνη να αποκτά τη λειτουργία της ενόχλησης, της αμφισβήτησης, της ταραχής, της φροντίδας και του εμπαιγμού.
Ιστορικά, πολιτικά, κοινωνιολογικά, πολιτισμικά, η κατασκευή διαφόρων έργων τέχνης με τα παραπάνω χαρακτηριστικά, ενδυναμώνουν τον κόσμο (εδώ ο κόσμος ως ενιαίο και αδιάρρηκτο σύνολο), τον στρέφουν αλλιώς και αλλού (κάθε φορά αλλιώς, κάθε φορά αλλού). Τον εγκαλούν στην πραγματικότητα να απομακρυνθεί από τις εξουσιαστικές νόρμες και τις περίκλειστες δομές των κατεστημένων πραγματικοτήτων, να δει αλλά και να επινοήσει εναλλακτικές μορφές και είδη υποκειμενικοτήτων, να προσπαθήσει να απο-υιοθετήσει τη μη παρεκκλίνουσα στάση, συμπεριφορά και κουλτούρα.
 |
| Εικόνα: Μιχάλης Κατσιγιάννης (από τη σειρά «Found Object Sculptures» 2026): |
Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που αυτού του είδους οι καλλιτεχνικές νοοτροπίες και παρεμβάσεις υβρίζονται και διώκονται διαχρονικά – ακόμη και από άτομα που διατείνονται με διάφορους τρόπους και επικαλούμενα διάφορους λόγους ότι βρίσκονται εντός αυτού του αισθητικο-πολιτικού κλίματος. Γιατί δηλαδή; Γιατί είναι ριζοσπαστικοί και συγκρουσιακοί φορείς αλλαγής του κόσμου, των κοινωνιών και των ανθρώπων, προωθούν αλλά είδη ορατότητας, συσχέτισης και αλληλεπίδρασης. Διατρανώνουν το αίτημα για αλλαγή, για στροφή αλλά χωρίς προκατασκευασμένα και προοργανωμένα σχέδια. Και το επιχειρούν αυτό με έναν τρόπο που δίνει μεγάλη έμφαση στη σχεσιακότητα (όντων και αντικειμένων), μη βίαιο, αντι-βίαιο, τελείως ειρηνικό ως και γαλήνιο θα μπορούσε κανείς να πει: ο κόσμος, που είναι βέβαιο πως είναι εσφαλμένος, δεν χρειάζεται καθόλου και με κανέναν τρόπο να καταστραφεί και να δημιουργηθεί εκ νέου πάνω στα συντρίμμια του προηγούμενου κόσμου. Μπορούμε απλώς να τον επανανοηματοδοτήσουμε.
 | |
|
Προσωπικά, θεωρώ εξαίσια γλυπτά ένα κινητό τηλέφωνο, έναν κάδο σκουπιδιών (κατά προτίμηση που να ξεχειλίζει από πολλά και διαφορετικά σκουπίδια), ένα πλαστικό ποτήρι καφέ ακουμπισμένο ή ξεχασμένο στην άκρη σε ένα παγκάκι, μια οικοδομή, έναν αναπτήρα, πινακίδες, μια κούκλα (ντυμένη ή μη) πίσω από τη βιτρίνα ενός καταστήματος, μια τσουλήθρα, μια ξεχαρβαλωμένη καρέκλα, εξαίσιο εικαστικό τις χυμένες μπογιές στους δρόμους, την πολύχρωμη φόρμα εργασίας ενός ελαιοχρωματιστή, τις αφίσες (πάνω στις αφίσες, πάνω στις αφίσες, πάνω στις αφίσες στους τοίχους της πόλης), ένα σκούρο ρούχο που λερώθηκε με στάχτη από τσιγάρο, αυτή τινάχθηκε κι έτσι ο λεκές μεγάλωσε, εξαίσια μουσική τους ήχους του οργασμού, τα πουλιά, την κίνηση στους δρόμους, τη θάλασσα, μια τηλεφωνική συνομιλία, τη σιωπή, εξαίσιο χορό, το περπάτημα φυσικά αλλά και τις ασχεδίαστες κινήσεις που κάνουν τα σώματα των ανθρώπων μέσα σε ένα λεωφορείο όταν αυτό κάνει κάποια ξαφνική αναπήδηση και πάει λέγοντας.
 | |
Εικόνα: Μιχάλης Κατσιγιάννης (από τη σειρά «Found Object Sculptures ΙΙ» 2026):
|
Ολοκληρώνοντας
αυτή τη σύντομη παρέμβασή μου, θα πω τούτο. Επειδή αυτοπροσδιορίζομαι ως ένας
άνθρωπος που δεν ανήκει τόσο στο γενικό όσο και στο όποιο ειδικό σύνολο
προσπαθούν να τον εντάξουν – δεν αισθάνομαι καθόλου όμορφα με κάτι τέτοιο – και
επειδή αναζητώ άλλα είδη συσχέτισης, επικοινωνίας, αλληλεπίδρασης και δημιουργίας,
έχω πολύ καλή γνώση ότι κάθε φορά που εμπλέκομαι είτε παθητικά είτε ενεργητικά
σε τέτοιου είδους αισθητικές διεργασίες και έρχομαι σε επαφή με τέτοιου είδους καλλιτεχνικές
μορφές και περιεχόμενα, πρέπει να είμαι προετοιμασμένος για – πολύ συχνά ακόμη
και σοβαρό – πόλεμο, για αντίσταση στον εξουσιαστικό και παράλογο πολλές φορές
λόγο των δογματικών, κομπλεξικών και απόλυτων όντων, που επιχειρούν τόσο να αμαυρώσουν
τα πολύχρωμα φόντα μιας ανοιχτής, ορθάνοιχτης τέχνης όσο και να περιορίσουν τα παρεκκλίνοντα
υποκείμενα από τους στόχους τους – θα μπορούσα να αφηγούμαι για πολλή ώρα
τέτοιες (πραγματικές) ιστορίες. Και αυτό, με κάνει να επιμένω με περισσότερο
πάθος, θάρρος, ένταση, σοβαρότητα, συνέπεια, καλλιέργεια και απορία.
Βιβλιογραφία
Deleuze, G. & Guattari, F. (2017). Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια 2. Χίλια Πλατώματα (Β. Πετσογιάννης, Μτφρ.). Αθήνα: Πλέθρον.
Κατσιγιάννης, M. (2025). Η θέση της αφήγησης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στην προσχολική εκπαίδευση. Κριτική εκπαίδευση. Ανακτήθηκε 13 Ιουλίου 2026, από: https://michaliskatsigiannis.blogspot.com/2025/11/blog-post_7.html
Κατσιγιάννης, M. (2026α). Τέχνη, αλλά χωρίς αυταρχισμό. τοβιβλίο.net. Ανακτήθηκε 13 Ιουλίου 2026, από: https://michaliskatsigiannis.blogspot.com/2026/07/blog-post.html
Κατσιγιάννης, M. (2026β). Τέχνη, αλλά χωρίς αυταρχισμό ΙΙ. Μιχάλης Κατσιγιάννης. Ανακτήθηκε 13 Ιουλίου 2026, από: https://michaliskatsigiannis.blogspot.com/2026/07/blog-post_11.html
Κατσιγιάννης, M. (2026γ). Το ανήσυχο και υβριδικό βλέμμα της περιπλάνησης. Μιχάλης Κατσιγιάννης. Ανακτήθηκε 13 Ιουλίου 2026, από: https://michaliskatsigiannis.blogspot.com/2026/01/blog-post_22.html
Ντελέζ, Ζ. & Παρνέ, Κ. (2022). Διάλογοι (Κ. Β. Μπούντας, Μτφρ., Δ. Τουλάτου, Επιμ.). Αθήνα: Εκκρεμές.
[1] Μπορείτε να δείτε τις εν λόγω
δύο σειρές αλλά και όλη τη φωτογραφική μου δουλειά εδώ: https://mkatsigiannis.blogspot.com/
[2] Εδώ να
σημειωθεί ότι η
φωτογραφική περιπλάνηση για τη δημιουργία αυτών των έργων, πρέπει να ιδωθεί ως
αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής παραγωγής και όχι απλώς ως το πλαίσιο εντός
του όποιου τα έργα αυτά αναδείχθηκαν ως τέτοια.
[3] Τέτοιου είδους έργα μπορεί να εντοπίσει ο θεατής και σε άλλες πολυθεματικές
σειρές μου.
[4] Με σκοπό την κατανόηση της ευρύτερης
αισθητικής νοοτροπίας που ακολουθώ, βλ. ενδεικτικά: Κατσιγιάννης, 2026α, 2026β,
2026γ.
[5] Επειδή ο γράφων, παρά το γεγονός
ότι όπως όλοι έτσι κι αυτός έχει διαμορφωμένες θέσεις, δεν είναι δογματικός και
ταυτόχρονα είναι πολυσυλλεκτικός ως προς τις θέσεις και τα καλλιτεχνήματα που
διακινούνται, δεν έχει την άποψη πως αυτό σημαίνει ότι όσα έργα ανήκουν, ας το
πούμε έτσι, στην παραδοσιακή, συντηρητική και φορμαλιστική πλευρά της τέχνης
δεν αποτελούν κι αυτά έργα τέχνης – φυσικά και αποτελούν έργα τέχνης. Σημαίνει μόνο ότι
έργα τέχνης είναι κι άλλα, όλα τα άλλα για την ακρίβεια, και όχι αποκλειστικά
αυτά.